Japanse kussens: zo kies je het juiste zitkussen

Je hebt je voorgenomen om elke ochtend even stil te zitten. Je pakt een bankkussen, vouwt je benen eronder en na een poosje slapen je voeten in en trekt je onderrug. Je denkt dat stilzitten niet bij je past. Vaak ligt het aan iets simpelers: je zit op een kussen dat daar nooit voor bedoeld was.

Met Japanse kussens bedoelen de meeste mensen de zafu, het ronde zitkussen voor meditatie, vaak samen met een vierkante mat eronder, de zabuton. Je kiest ze door eerst te kijken hoe je wilt zitten en wat je lichaam toelaat, en pas daarna naar uiterlijk en stof. Een Japans kussen past vooral bij zitten op de vloer, met gekruiste benen of geknield.

Japanse kussens: wat is wat?

Het woord Japans kussen wordt voor twee heel verschillende dingen gebruikt, en dat zorgt geregeld voor verwarring.

• De zafu: het ronde, stevige zitkussen. Je zit op de voorste rand, zodat je bekken licht naar voren kantelt en je rug zich vanzelf strekt.
• De zabuton: de grotere, vlakke mat waar de zafu op rust. Hij vangt de hardheid van de vloer op en geeft je knieën en enkels houvast.
• Het boekweitkussen om op te slapen: een hoofdkussen met een heel ander doel. Zoek je een kussen voor tijdens het zitten, dan laat je dit model links liggen.

Zafu en zabuton horen traditioneel bij zazen, het stille zitten in de zentraditie. Je hoeft geen zenbeoefenaar te zijn om er plezier van te hebben. Voor iedereen die dagelijks even op de vloer wil zitten, is het een slim ontwerp: het tilt je heupen op en laat je benen op de grond rusten.

Zitten zoals het kussen bedoeld is

Een zafu werkt het best als je weet welke houding je ermee wilt aannemen. Er zijn een paar klassieke manieren:

• Kleermakerszit: de eenvoudigste houding. Je kruist je onderbenen voor je en laat je knieën naar de vloer zakken. Voor veel beginners is dit een goed vertrekpunt.
• Birmaanse zit: je legt beide voeten plat voor elkaar op de grond, in plaats van over elkaar. Dat vraagt minder van je heupen dan een lotuszit.
• Halve lotuszit: één voet rust op het bovenbeen van het andere been. Dat vraagt soepele heupen en is niet voor iedereen weggelegd.
• Knielzit, seiza: je knielt en laat het kussen tussen of onder je zitbotjes rusten. Dit is een veelgebruikte houding in Japan, en prettig als kruisbenen niet lukken.

Kies de houding waarin je zonder gevecht kunt zitten. Het kussen is er om jou te ondersteunen, niet om je in een houding te dwingen die je lichaam niet kent. Wissel gerust af tussen houdingen, zeker in het begin.

Past een Japans kussen bij jou?

Voordat je kiest, helpt het om een paar vragen eerlijk te beantwoorden.

• Hoe voelen je heupen en knieën na een tijd zitten? Lukt het om je knieën richting de vloer te laten zakken, dan past een zafu je waarschijnlijk goed. Blijven ze hoog hangen, dan is een andere vorm of extra ondersteuning logischer.
• Op wat voor ondergrond zit je? Op een kale vloer helpt een zabuton of een ander zacht onderlegger. Op een dik tapijt kun je het soms zonder.
• Waar zit je meestal? Thuis op een vaste plek, of wil je het kussen meenemen? Een rond kussen neemt meer ruimte in dan een plat model.
• Hoe zit je liefst? Met gekruiste benen, geknield of wisselend. Dat bepaalt of een rond kussen voldoende is, of dat je iets anders nodig hebt.

Ook je lichaamsbouw speelt mee: iemand met lange benen zit anders dan iemand met een kort postuur. Probeer dus niet te kopiëren wat een ander gebruikt, maar bekijk wat jouw lichaam nodig heeft.

Zafu, Thaise kussens of yogakussen: wat past waarbij?

Niet elke zit vraagt om hetzelfde kussen. De zafu is rond en hoog, gemaakt om op te zitten. Een Thais kussen is vaak breder en driehoekig of vierkant, en geschikt om tegenaan te leunen, op te rusten of onder je te leggen. Een yogakussen is meestal rechthoekig of rolvormig en ondersteunt je bij houdingen waarin je zit, ligt of rekt.

Wie vooral mediteert, komt meestal uit bij een zafu. Wil je afwisseling met yoga, rekoefeningen of ontspannen op de grond zitten, dan kan een ander model beter passen. In het aanbod van onze meditatiekussens en yogakussens vind je kussens om op te zitten voor verschillende houdingen en gebruiksmomenten. Bedenk vooraf wat je er vooral mee gaat doen, dan kies je gerichter dan alleen op kleur of stof.

Maak er een vaste zitplek van

Een kussen helpt je pas echt als je het ook gebruikt. Daarom werkt het goed om een eigen plek te kiezen waar het kussen blijft liggen. Dan hoef je niet te zoeken of op te ruimen, en de drempel om te gaan zitten wordt lager.

Een paar ideeën voor een prettige zitplek:

• Een rustige hoek: bij een raam, tegen een kale muur of in een hoek van de slaapkamer. Hoe minder prikkels, hoe makkelijker je tot rust komt.
• Een mat eronder: een zabuton of een dikke deken maakt de vloer zachter en definieert de plek.
• Een vast ritueel: een kaars aansteken, een stokje wierook of zacht licht kan je helpen om over te schakelen naar stilte.
• Een punt om naar te kijken: sommige mensen zitten graag met een Boeddhabeeld of een kleine schaal op ooghoogte. Dat hoeft niet, maar het kan een rustig middelpunt geven.

Houd het eenvoudig. Een zitplek hoeft niet af te zijn om te werken; een kussen, een mat en een rustige hoek zijn genoeg om te beginnen.

De eerste weken: laat je lichaam wennen

Vloerzitten voelt in het begin vaak ongewoon, ook met een goed kussen. Je heupen, knieën en onderrug zijn niet gewend aan die houding. Geef jezelf tijd om te wennen.

• Begin kort: zit liever regelmatig kort dan af en toe lang. Verleng pas als het comfortabel voelt.
• Wissel je benen: laat in de ene sessie het linkerbeen voor liggen, in de volgende het rechter.
• Ondersteun je knieën: hangen ze in de lucht, leg dan een opgerolde handdoek of een klein kussen eronder.
• Sta op als het nodig is: een tintelend been is vervelend, maar scherpe pijn is een signaal. Dan pas je je houding aan of stop je even.
• Strek je na afloop: beweeg rustig je benen en rug voordat je opstaat.

Merk je na een paar weken dat het steeds niet prettig voelt, dan ligt het vaak aan de houding of aan het kussen, niet aan jou. Probeer een andere vorm of een andere houding voordat je concludeert dat stilzitten niets voor je is.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een zafu en een zabuton?

De zafu is het ronde kussen waar je op zit. De zabuton is de grotere, vlakke mat eronder, die je knieën en enkels beschermt. Je kunt ze samen gebruiken of de zafu alleen.

Heb ik een zabuton nodig?

Niet per se. Zit je op een zachte ondergrond, dan kun je zonder. Op een harde vloer zoals parket of tegels is een mat eronder wel prettig voor je knieën en enkels.

Is een Japans kussen geschikt voor beginners?

Ja, als je het uitprobeert met een houding die je aankunt. Begin met een eenvoudige zit, zoals de kleermakerszit of de Birmaanse zit, en bouw rustig op.

Kan ik een Japans kussen ook voor yoga gebruiken?

Voor zittende houdingen en ademhalingsoefeningen kan dat goed. Voor houdingen waarbij je ligt of rekt zijn andere kussens of een rol vaak handiger.

Kom je er niet uit?

Twijfel je tussen een rond Japans kussen, een Thais model of iets anders om op te zitten, dan denken we graag met je mee. Je kunt altijd contact met ons opnemen en vertellen hoe je zit, dan kijken we samen wat bij je past.